Με τον ν. 5303/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 22 Μαΐου 2026, επέρχεται συνολική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου, καθώς αντικαθίσταται εξ ολοκλήρου το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα.
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται στις κληρονομίες προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής, εισάγοντας ένα διαφορετικό πλαίσιο ως προς τη θέση του κληρονόμου, τη νόμιμη μοίρα, τη δικαστική εκκαθάριση και τους νέους θεσμούς που θεσπίζονται για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο.
Οι μεταβολές δεν περιορίζονται σε νομοτεχνικές βελτιώσεις.
Αντιθέτως, μεταβάλλουν ουσιώδεις κανόνες που ίσχυαν επί δεκαετίες, επηρεάζοντας άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται πλέον η κληρονομική διαδοχή και προστατεύονται τόσο οι κληρονόμοι κόκκινων δανείων και υπερχρεωμένων κληρονομιών όσο και οι δανειστές της κληρονομίας.
- Περιορίζεται η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας – Άρθρα 1892-1895 ΑΚ (σε συνδυασμό με τα άρθρα 1896-1903 ΑΚ για τη δικαστική εκκαθάριση).
- Η δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο – Άρθρα 1892-1903 ΑΚ.
- Από την «αποκλήρωση» στη «στέρηση της νόμιμης μοίρας» Άρθρα 1832-1837 ΑΚ.
- Θεσπίζεται η κληρονομική σύμβαση – Άρθρα 1798-1807 ΑΚ.
- Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση – Άρθρα 1820-1831 ΑΚ.
- Εισάγεται η δυνατότητα παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα – Άρθρα 1838-1843 ΑΚ.
- Ενισχύεται η προστασία του επιζώντος συζύγου – Άρθρα 1810-1812 ΑΚ.
- Αναγνωρίζονται δικαιώματα στον σύντροφο ελεύθερης συμβίωσης – Άρθρο 1817 ΑΚ.
- Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νέου Κληρονομικού Δικαίου αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη του κληρονομουμένου.
Ο νέος νόμος καθιερώνει ως γενικό κανόνα ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για τις οφειλές της κληρονομίας.
Η ευθύνη του περιορίζεται, καταρχήν, στην κληρονομιαία περιουσία, ενώ προσωπική ευθύνη ανακύπτει μόνο στις ειδικές περιπτώσεις που προβλέπονται από τον νόμο, όπως όταν προβεί σε ελεύθερη διαχείριση της κληρονομίας ή ενεργήσει κατά παράβαση των σχετικών διατάξεων.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Η νέα ρύθμιση ενισχύει σημαντικά την προστασία των κληρονόμων, ιδίως όταν δεν είναι γνωστό το πραγματικό ύψος των χρεών του θανόντος.
Έτσι, η αποδοχή μιας κληρονομίας δεν συνεπάγεται πλέον, από μόνη της, τον κίνδυνο απώλειας της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου λόγω άγνωστων ή υψηλών οφειλών.
Ωστόσο, η προστασία αυτή δεν είναι απόλυτη. Ο κληρονόμος οφείλει να ενεργεί με ιδιαίτερη προσοχή κατά τη διαχείριση της κληρονομίας, καθώς συγκεκριμένες πράξεις ή παραλείψεις μπορεί να οδηγήσουν σε προσωπική ευθύνη.
- Παράδειγμα
Ο Γιώργος κληρονομεί από τον πατέρα του μία κατοικία αξίας 180.000 ευρώ, ενώ αργότερα διαπιστώνεται ότι υπάρχουν οφειλές προς τράπεζες και το Δημόσιο συνολικού ύψους 320.000 ευρώ.
Με το νέο καθεστώς, ο Γιώργος δεν θα κληθεί, κατά κανόνα, να εξοφλήσει τη διαφορά των 140.000 ευρώ από τις προσωπικές του καταθέσεις ή από τη δική του περιουσία. Η ευθύνη του περιορίζεται στην αξία της κληρονομίας, εκτός εάν συντρέξει κάποια από τις εξαιρετικές περιπτώσεις προσωπικής ευθύνης που προβλέπει ο νόμος.
Η δικαστική εκκαθάριση οργανώνεται πλέον με σαφές θεσμικό πλαίσιο. Ο εκκαθαριστής ορίζεται από το δικαστήριο και είναι ανεξάρτητος δικηγόρος, ο οποίος αναλαμβάνει τη διαχείριση της κληρονομίας, την καταγραφή της περιουσίας και την ικανοποίηση των δανειστών.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Η διαδικασία γίνεται περισσότερο αντικειμενική και διαφανής. Οι πιστωτές αντιμετωπίζονται ισότιμα, ενώ μειώνονται οι πιθανότητες λαθών ή αυθαίρετων ενεργειών από τους κληρονόμους.
- Παράδειγμα
Μία κληρονομία περιλαμβάνει τρία ακίνητα, τραπεζικές καταθέσεις και οφειλές προς τράπεζες και Δημόσιο. Αντί να αποφασίζει μόνος του ο κληρονόμος ποια χρέη θα εξοφλήσει, η διαδικασία διενεργείται από τον εκκαθαριστή σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Ο νέος νόμος εγκαταλείπει τον όρο «αποκλήρωση» και εισάγει πλέον τον θεσμό της στέρησης της νόμιμης μοίρας, προσαρμόζοντας την ορολογία στη νέα φύση της νόμιμης μοίρας ως χρηματικής αξίωσης.
Το νέο πλαίσιο ενοποιεί τους λόγους που μπορούν να οδηγήσουν στη στέρηση της νόμιμης μοίρας, ανεξάρτητα από την ιδιότητα του μεριδούχου.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ιδίως: επιβουλή κατά της ζωής του διαθέτη, τέλεση κακουργήματος ή ιδιαίτερα σοβαρού πλημμελήματος εις βάρος του διαθέτη ή μελών της οικογένειάς του, περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, βαριά αχαριστία, κακόβουλη παράλειψη εκπλήρωσης της υποχρέωσης διατροφής.
Ειδικά ως προς τον σύζυγο, προβλέπεται επιπλέον ότι λόγο στέρησης μπορεί να αποτελέσει η ύπαρξη βάσιμου λόγου διαζυγίου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτός εξακολουθεί να συντρέχει κατά τον χρόνο του θανάτου του διαθέτη.
- Παράδειγμα
Πατέρας συντάσσει διαθήκη και επιθυμεί να στερήσει από το παιδί του τη νόμιμη μοίρα, επειδή αυτό άσκησε σε βάρος του σοβαρή ενδοοικογενειακή βία και καταδικάστηκε αμετάκλητα για την πράξη αυτή.
Με το νέο πλαίσιο, η συγκεκριμένη συμπεριφορά μπορεί να αποτελέσει νόμιμο λόγο στέρησης της νόμιμης μοίρας, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος.
- Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Για πρώτη φορά εισάγεται στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο η δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Μέσω αυτής, δύο ή περισσότερα πρόσωπα μπορούν, με συμβολαιογραφικό έγγραφο, να συμφωνήσουν δεσμευτικά ζητήματα που αφορούν την κληρονομική διαδοχή, όπως ο ορισμός κληρονόμου, η σύσταση κληροδοσίας ή καταπιστεύματος.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Η νέα δυνατότητα προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια σε οικογένειες και επιχειρήσεις που επιθυμούν να οργανώσουν εγκαίρως τη διαδοχή της περιουσίας τους, περιορίζοντας μελλοντικές αμφισβητήσεις.
- Παράδειγμα
Δύο σύζυγοι που διαθέτουν οικογενειακή επιχείρηση μπορούν πλέον να συμφωνήσουν δεσμευτικά ποιος θα τη διαδεχθεί μετά τον θάνατό τους, χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από τη σύνταξη διαθήκης.
- Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή μετά την ευθύνη του κληρονόμου αφορά τη νόμιμη μοίρα. Ο δικαιούχος δεν αποκτά πλέον, κατά κανόνα, ποσοστό συγκυριότητας στην κληρονομία, αλλά αποκτά χρηματική αξίωση που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Η νέα ρύθμιση αναμένεται να μειώσει σημαντικά τις οικογενειακές διαφορές, καθώς περιορίζονται οι περιπτώσεις αναγκαστικής συνιδιοκτησίας σε ακίνητα και επιχειρήσεις.
- Παράδειγμα
Ο πατέρας αφήνει με διαθήκη ολόκληρη την οικογενειακή επιχείρηση στον μεγαλύτερο γιο. Η κόρη δεν γίνεται πλέον αναγκαστικά συνιδιοκτήτρια της επιχείρησης, αλλά δικαιούται να λάβει την αξία που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα της.
- Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Ο νέος νόμος επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, τη σύναψη συμβολαιογραφικής σύμβασης με την οποία ένα πρόσωπο μπορεί να παραιτηθεί εκ των προτέρων από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα ή ακόμη και μόνο από τη νόμιμη μοίρα του.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Δίνεται η δυνατότητα να ρυθμίζονται εγκαίρως οικογενειακά και περιουσιακά ζητήματα, μειώνοντας τις πιθανότητες μελλοντικών αντιδικιών μεταξύ των κληρονόμων.
- Παράδειγμα
Ένα παιδί που έχει ήδη λάβει σημαντική γονική παροχή μπορεί να συμφωνήσει ότι δεν θα διεκδικήσει περαιτέρω δικαιώματα από τη μελλοντική κληρονομία των γονέων του.
- Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Τροποποιούνται τα ποσοστά της εξ αδιαθέτου διαδοχής και θεσπίζονται νέα δικαιώματα προστασίας του επιζώντος συζύγου, όπως η δυνατότητα αποκλειστικής χρήσης της οικογενειακής κατοικίας για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και η δυνατότητα επιλογής επικαρπίας αντί της κληρονομικής μερίδας.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Ο επιζών σύζυγος προστατεύεται αποτελεσματικότερα, ιδιαίτερα ως προς τη διατήρηση της κατοικίας του και την οικονομική του ασφάλεια αμέσως μετά τον θάνατο του άλλου συζύγου.
- Παράδειγμα
Μετά τον θάνατο του συζύγου, η σύζυγος μπορεί να συνεχίσει να κατοικεί στην οικογενειακή κατοικία, ακόμη και αν υπάρχουν και άλλοι κληρονόμοι.
- Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Για πρώτη φορά παρέχεται περιορισμένη κληρονομική προστασία στον σύντροφο που ζούσε σε σταθερή ελεύθερη ένωση με τον θανόντα, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του νόμου.
- Τι σημαίνει στην πράξη
Ο σύντροφος αποκτά συγκεκριμένα δικαιώματα ως προς την οικογενειακή κατοικία, το εξαίρετο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ως προς την ίδια την κληρονομία.
- Παράδειγμα
Ζευγάρι που συζούσε επί πολλά χρόνια χωρίς γάμο μπορεί πλέον, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να απολαμβάνει προστασία που μέχρι σήμερα δεν προβλεπόταν.
Οι υποθέσεις κληρονομικού δικαίου απαιτούν προσεκτική νομική αξιολόγηση, καθώς κάθε κληρονομική διαδοχή παρουσιάζει ιδιαίτερα νομικά χαρακτηριστικά.
Η υποστήριξη από δικηγόρους με εξειδίκευση στο κληρονομικό δίκαιο εξασφαλίζει την ορθή διαχείριση της υπόθεσης, την αποτελεσματική προστασία της κληρονομιαίας περιουσίας και τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων όλων των εμπλεκομένων, από το αρχικό στάδιο έως την οριστική επίλυση της υπόθεσης.
Η δικηγορική εταιρεία ΑΝΝΑ Α. ΚΟΡΑΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ, με πολυετή εμπειρία στον τομέα του κληρονομικού δικαίου, παρέχει εξειδικευμένη νομική υποστήριξη και αξιόπιστη καθοδήγηση σε κάθε είδους κληρονομική υπόθεση. Επικοινωνήστε μαζί μας, ώστε να εξετάσουμε την περίπτωσή σας και να σας προτείνουμε την κατάλληλη νομική λύση.
