Η πτώχευση φυσικού προσώπου αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής νομοθεσίας για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Είναι ένα σημαντικό εργαλείο στο ελληνικό νομικό σύστημα για την αντιμετώπιση της υπερχρέωσης και την παροχή δεύτερης ευκαιρίας σε πολίτες που αδυνατούν να αποπληρώσουν τα χρέη τους. Η ρύθμιση εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οδηγίας για την αναδιάρθρωση χρεών και στόχος είναι να αποφεύγεται η αιώνια δέσμευση σε οικονομικές υποχρεώσεις, για να προωθηθεί η οικονομική ανάκαμψη και η κοινωνική σταθερότητα.
Μετά την εισαγωγή του Ν. 4738/2020, ο οποίος ενοποίησε το δίκαιο αφερεγγυότητας, οι πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις του Ν. 5259/2025 επέφεραν σημαντικές αλλαγές, ιδίως ως προς τις ποινικές συνέπειες της οικονομικής αδυναμίας. Κομβική καινοτομία αποτελεί η προσθήκη του άρθρου 198Α, το οποίο ρυθμίζει την αναστολή, και υπό προϋποθέσεις, την εξάλειψη του αξιοποίνου για συγκεκριμένα οικονομικά αδικήματα λόγω πτώχευσης.
Η πτώχευση φυσικού προσώπου και η φιλοσοφία της «δεύτερης ευκαιρίας»
Η δυνατότητα πτώχευσης φυσικών προσώπων αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του Ν. 4738/2020. Ο Νόμος αυτός εισήγαγε ένα ενιαίο σύστημα ρύθμισης οφειλών και πτώχευσης για φυσικά και νομικά πρόσωπα, με βασικό στόχο την επανένταξη του υπερχρεωμένου οφειλέτη στην οικονομική ζωή. Η πτώχευση δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως κύρωση, αλλά ως μηχανισμός οικονομικής επανεκκίνησης, μέσω της απαλλαγής από τα χρέη μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Το πρόβλημα της παράλληλης ποινικής ευθύνης
Στο προηγούμενο καθεστώς, πολλοί οφειλέτες εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν ποινικές διώξεις για χρέη προς το Δημόσιο ή τους ασφαλιστικούς οργανισμούς, ακόμη και μετά την οικονομική τους κατάρρευση. Οφειλέτες που οδηγούνταν σε πτώχευση αντιμετώπιζαν ταυτόχρονα ποινικές διώξεις για αδικήματα που συνδέονταν άμεσα με την οικονομική τους αδυναμία, όπως:
- μη καταβολή χρεών προς το Δημόσιο,
- μη απόδοση ασφαλιστικών εισφορών,
Η κατάσταση αυτή δημιουργούσε μια εμφανή αντίφαση – ενώ το δίκαιο αφερεγγυότητας αναγνώριζε την ανάγκη οικονομικής επανένταξης του οφειλέτη, ταυτόχρονα περιόριζε στην πράξη την αποτελεσματικότητα της πτωχευτικής απαλλαγής.
Η νέα ρύθμιση του άρθρου 198Α Ν. 4738/2020
Με τον Ν. 5259/2025 προστέθηκε το άρθρο 198Α, το οποίο εισάγει ένα νέο πλαίσιο ποινικής μεταχείρισης των πτωχών οφειλετών. Η διάταξη προβλέπει ότι η ποινική δίωξη για συγκεκριμένα οικονομικά αδικήματα και συγκεκριμένα για την μη καταβολή χρεών προς το Δημόσιο και μη απόδοση ασφαλιστικών εισφορών – αναστέλλεται από τη δημοσίευση της απόφασης που κηρύσσει την πτώχευση ή από την καταχώριση του οφειλέτη στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας.
Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην αποσύνδεση της πραγματικής οικονομικής αδυναμίας από την ποινική καταστολή, αναγνωρίζοντας ότι ο πτωχός οφειλέτης δεν μπορεί ταυτόχρονα να απαλλάσσεται αστικά και να διώκεται ποινικά για τις ίδιες οφειλές.
Αναστολή ποινικής δίωξης – Άρθρο 198Α παρ. 1
Ειδικότερα, η παράγραφος 1 του άρθρου 198Α προβλέπει ότι:
- αναστέλλεται η άσκηση ή η συνέχιση της ποινικής δίωξης για τα προβλεπόμενα οικονομικά αδικήματα,
- η αναστολή ισχύει καθ’ όλη τη διάρκεια της πτωχευτικής διαδικασίας,
- η ρύθμιση καταλαμβάνει εκκρεμείς ποινικές υποθέσεις που σχετίζονται με τα χρέη του οφειλέτη.
Η πρακτική σημασία της διάταξης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς παύει η παράλληλη εξέλιξη πτωχευτικής και ποινικής διαδικασίας, η οποία μέχρι σήμερα δημιουργούσε σοβαρή ανασφάλεια δικαίου.
Πρακτικές συνέπειες για φυσικά πρόσωπα
Οι νέες ρυθμίσεις επηρεάζουν άμεσα:
- ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους,
- πρώην επιχειρηματίες με οφειλές προς Δημόσιο ή ΕΦΚΑ,
- φυσικά πρόσωπα που αδυνατούν αποδεδειγμένα να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους.
Η νομοθετική παρέμβαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αίρει το «ποινικό στίγμα» της οικονομικής αποτυχίας και διευκολύνει την επανεκκίνηση της οικονομικής δραστηριότητας μετά την πτώχευση.
Η σύνδεση με την απαλλαγή από τα χρέη
Η πρακτική αξία της νέας ρύθμισης αναδεικνύεται μετά την ολοκλήρωση της πτώχευσης. Εφόσον ο οφειλέτης λάβει απαλλαγή από τα χρέη του σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, το αξιόποινο των σχετικών πράξεων δύναται να εξαλειφθεί.
Με τον τρόπο αυτό, η νομοθεσία δημιουργεί μια ενιαία αντιμετώπιση της αφερεγγυότητας, όπου η οικονομική αποτυχία δεν οδηγεί αυτομάτως σε μόνιμο ποινικό στιγματισμό. Με άλλα λόγια, η επιτυχής ολοκλήρωση της πτώχευσης οδηγεί όχι μόνο σε οικονομική αλλά και σε ποινική αποκατάσταση, ενισχύοντας ουσιαστικά την αρχή της δεύτερης ευκαιρίας.
Θετικές επιπτώσεις για οφειλέτες και νομική πρακτική
Η εισαγωγή του άρθρου 198Α στον Ν. 4738/2020 συνιστά μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις του σύγχρονου ελληνικού πτωχευτικού δικαίου και αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά την πρακτική των δικαστηρίων και τη στρατηγική διαχείρισης οφειλών. Η αναστολή της ποινικής δίωξης κατά την πτώχευση φυσικού προσώπου και η δυνατότητα εξάλειψης του αξιοποίνου μετά την απαλλαγή αποκαθιστούν τη συνοχή μεταξύ αστικού και ποινικού δικαίου. Οι οφειλέτες αποκτούν πλέον ισχυρότερο κίνητρο προσφυγής στη νόμιμη πτωχευτική διαδικασία, ενώ οι δικηγόροι καλούνται να αξιολογούν πλέον συνδυαστικά τις αστικές και ποινικές συνέπειες της αφερεγγυότητας.
Η πτώχευση παύει πλέον να αποτελεί μόνο μηχανισμό εκκαθάρισης οφειλών και μετατρέπεται σε πραγματικό εργαλείο οικονομικής επανένταξης.
Η Δικηγορική εταιρεία «ΑΝΝΑ Α. ΚΟΡΑΚΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ» μέσω του άρτια καταρτισμένου και ενημερωμένου νομικού τμήματός της, μπορεί να αποτελέσει έναν πολύτιμο σύμμαχο σε υποθέσεις πτώχευσης ή ρύθμισης χρεών προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ. Μέσα από τη βαθιά νομική γνώση, το στρατηγικό σχεδιασμό και τη συνεχή παρακολούθηση των νομοθετικών εξελίξεων, δύναται να συμβάλει ουσιαστικά στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της υπερχρέωσης φυσικών προσώπων και στην αποκατάσταση της οικονομικής σταθερότητας των οφειλετών.
