ΣΥΝΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Στις 21- 05- 2021 δημοσιεύτηκε στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως ο Νόμος 4800/2021, με τίτλο «Μεταρρυθμίσεις αναφορικά με τις σχέσεις Γονέων και τέκνων, άλλα ζητήματα οικογενειακού δικαίου και λοιπές επείγουσες διατάξεις», με τον οποίο αναμορφώνεται εξ ολοκλήρου το οικογενειακό δίκαιο και οι διατάξεις που αφορούν την επιμέλεια του τέκνου και τον τρόπο κατανομής της μεταξύ των γονέων.

Η σημαντικότερη αλλαγή που έφερε στο οικογενειακό μας δίκαιο είναι η τροποποίηση του άρθρου 1513 ΑΚ, σύμφωνα με την οποία, μετά τη λύση του γάμου η τη διακοπή της συμβίωσης, οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού και εξίσου τη γονική μέριμνα. Σύμφωνα, λοιπόν, με το νέο δίκαιο, εισάγεται η «συνεπιμέλεια» των γονέων ως ο γενικός κανόνας μετά τον χωρισμό.

Ωστόσο στο άρθρο 1514 ΑΚ αναφέρεται ότι μπορεί το δικαστήριο να παρεκκλίνει από τον γενικό κανόνα της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας, όταν αυτή δεν είναι δυνατή εξαιτίας διαφωνίας των γονέων και ιδίως όταν ο ένας γονέας αδιαφορεί ή δεν συμπράττει σε αυτή ή δεν τηρεί τυχόν υπάρχουσα συμφωνία για την άσκησή της ή αν η γονική μέριμνα ασκείται αντίθετα προς το συμφέρον του τέκνου. Ως διαφωνία, δε, των γονέων δεν θεωρείται, σύμφωνα με τη πρόσφατη νομολογία, οποιαδήποτε μεμονωμένη ή επιμέρους διαφωνία, αλλά η συστηματική/ επαναλαμβανόμενη διαφωνία που οδηγεί σε αδιέξοδο της συνάσκηση της γονικής μέριμνας. Η συστηματική και επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά ισχύει και για τις άλλες περιπτώσεις που μπορούν να οδηγήσουν το δικαστήριο στην παρέκκλιση από τον γενικό κανόνα της κοινής άσκησης της γονικής μέριμνας.

Οι λόγοι για τους οποίους δεν μπορεί να λειτουργήσει η κοινή γονική μέριμνα μπορεί να είναι είτε ανυπαίτιοι για τον έναν ή και για τους δυο γονείς λ.χ. διαφορετικές αντιλήψεις, μεγάλη απόσταση του τόπου διαμονής των δυο γονέων, έντονη επαγγελματική απασχόληση, μακρόχρονη απουσία του ενός γονέα, είτε υπαίτιοι λ.χ. χρησιμοποίηση της άσκησης της επιμέλειας ως πρόσχημα για την εκδήλωση αισθημάτων εκδίκησης του άλλου γονέα, για την απόσπαση αθέμιτης οικονομικής ωφέλειας εις βάρος του άλλου γονέα, ψευδείς καταγγελίες εγκλημάτων κλπ. Αν διαπιστώνεται ότι οι σχέσεις των γονέων έχουν πλήρως αποδομηθεί και ότι αυτοί δεν πρόκειται να συνεργασθούν στο μέλλον προς το συμφέρον του παιδιού του, το δικαστήριο θα πρέπει να αποφασίζει την κατανομή της άσκησης τα επιμέλειας ή την αποκλειστική ανάθεση στον έναν γονέα.

Η κατανομή της γονικής μέριμνας από το δικαστήριο, που αποφασίζει επί διαφωνίας των γονέων, σχετικά με την άσκησή της, κατ’ άρθρο 1514 παρ. 3 ΑΚ, μπορεί να γίνει με λειτουργικό κριτήριο και να αφορά μόνο ορισμένες εξουσίες της γονικής μέριμνας (λειτουργική κατανομή).

Ένας άλλος τρόπος κατανομής της γονικής μέριμνας, που συνιστά και αυτός κατά βάση, παρέκκλιση από τον κανόνας της από κοινού άσκησης της επιμέλειας, είναι η χρονική κατανομή της άσκησης της επιμέλειας ή εναλλασσόμενη άσκηση όλων των εκφάνσεων της γονικής μέριμνας ή της επιμέλειας ειδικότερα. Ωστόσο, η εναλλασσόμενη ανατροφή απαιτεί μια πραγματική συνεργασία μεταξύ των γονέων στις επιλογές και στη διαχείριση του ανηλίκου κατά τρόπο παραγωγικό.

Επίσης, θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της χρονικής κατανομής της άσκησης της επιμέλειας μεταξύ των γονέων και της εναλλασσόμενης διαμονής (κατοικίας) του τέκνου. Η πρώτη συνιστά μορφή κατανομής της άσκησης της γονικής μέριμνας, κατά την οποία οι γονείς ασκούν εναλλάξ τη γονική μέριμνα με περιοδικότητα, και το ανήλικο τέκνο έχει εναλλασσόμενη κατοικία στον τόπο της κατοικίας του γονέα, ο οποίος ασκεί μόνος του κάθε φορά τις πράξεις επιμέλειας του παιδιού για όλα τα θέματα, με εξαίρεση εκείνα που αφορούν τον πυρήνα της γονικής μέριμνας κατ’ άρθρο 1519 παρ. 1 ΑΚ. Αντιθέτως, η εναλλασσόμενη διαμονή μπορεί να διαταχθεί από το δικαστήριο αυτοτελώς, χωρίς την κατανομή της άσκησης της επιμέλειας, οπότε οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού την επιμέλεια του ανήλικου τέκνου (συνεπιμέλεια), σύμφωνα με τον κανόνα της διάταξης του άρθρου 1513 εδ.α’ ΑΚ.

Περαιτέρω, εναλλασσόμενη διαμονή, όπως και η χρονική κατανομή, δεν σημαίνει απαραίτητα και ισόχρονη, δηλαδή ισοκατανομή του χρόνου με τον κάθε γονέα, αλλά πρέπει να προσδιορίζεται με βάση το συμφέρον του συγκεκριμένου ανήλικου τέκνου. Η εναλλασσόμενη κατοικία δεν προάγει το συμφέρον του τέκνου, στις περιπτώσεις που το ίδιο το παιδί δεν την επιθυμεί.

Από τα προαναφερόμενα συνάγεται, ότι με το ν. 4800/2021 ορίστηκαν δύο μορφές συνεπιμέλειας, ήτοι η νομική συνεπιμέλεια, η οποία περιλαμβάνει τη συναπόφαση των γονέων σε σημαντικά θέματα των παιδιών τους, αλλά δεν χαρακτηρίζεται από την ισόχρονη παρουσία και των δύο γονέων, καθόσον περιορίζει τη μόνιμη διαμονή του παιδιού στον ένα γονέα, και η φυσική συνεπιμέλεια (ή εναλλασσόμενη κατοικία), η οποία προβλέπει διατήρηση στενών δεσμών του τέκνου με τους δύο γονείς και το μοίρασμα του χρόνου διαμονής του με τον κάθε γονέα.

Ο ν. 4800/2021 δεν κάνει ρητή μνεία για τη χρονική κατανομή στην άσκηση της γονικής μέριμνας, εκτός από το μαχητό τεκμήριο επικοινωνίας του 1/3 του συνολικού χρόνου του τέκνου, αφήνοντας το δικαστήριο τη δυνατότητα να κατανείμει την άσκηση της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων, διατάσσοντας και τη χρονική κατανομή αυτής.

Ύψιστης σημασίας καθίσταται η τροποποίηση του άρθρου 1515 ΑΚ, το οποίο αφορά την γονική μέριμνα των τέκνων που γεννήθηκαν εκτός γάμου. Θα πρέπει να διακρίνουμε 2 κατηγορίες : α) Τα τέκνα που γεννήθηκαν και παραμένουν χωρίς γάμο των γονέων, η επιμέλεια των οποίων ανήκει στη μητέρα τους και β) Τέκνα που γεννήθηκαν μεν εκτός γάμου, αλλά έχει μεσολαβήσει δικαστική ή εκούσια αναγνώρισή τους από τον πατέρα. Όσον αφορά την 2 η  κατηγορία, ορίζεται για πρώτη φορά ότι με την αναγνώριση αποκτά γονική μέριμνα και ο πατέρας, την οποία ασκεί από κοινού με την μητέρα. Αυτό αποτελεί καινοτομία καθώς μέχρι πρότινος η επιμέλεια των τέκνων γεννημένων εκτός γάμου άνηκε στην μητέρα και ο πατέρας μπορούσε δευτερευόντως να την διεκδικήσει σε περίπτωση που η ίδια αδυνατούσε για πραγματικούς ή νομικούς λόγος να την ασκήσει ή υπήρχε συμφωνία των γονέων.

Οι ανωτέρω νομοθετικές αλλαγές καθιστούν όσο ποτέ άλλοτε απαραίτητη την επιλογή ενός έμπειρου δικηγόρου τόσο κατά τη διαδικασία έκδοσης ενός διαζυγίου όσο και κατά το διάστημα μετά την έκδοση αυτού, προκειμένου να συνταχθεί ορθά η βάση της αγωγής περί άσκησης της γονικής μέριμνας καθώς η αδυναμία της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας είναι στοιχείο της βάσης της αγωγής κατά τη διάταξη του άρθρου 1514 παρ. 2 ΑΚ και 216 παρ. 1 παρ. α’ ΚΠολΔ, με συνέπεια η αγωγή να είναι αόριστη ή νόμω αβάσιμη, αν δεν αναφέρεται καθόλου στο στοιχείο αυτό, ή αν αναφέρεται χωρίς καμία εξειδίκευση σε επιμέρους περιστατικά που το συγκροτούν, ήτοι εάν δεν περιέχει το δικόγραφο τις ειδικές εκείνος συνθήκες παρέκκλισης από τον κανόνα της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας.